Zima w Polsce potrafi zaskoczyć, a wychłodzenie organizmu, znane też jako hipotermia, czai się w najmniej spodziewanych momentach. Nie chodzi tylko o mrozy poniżej minus dwadzieścia stopni – nawet wilgotny wiatr przy temperaturze bliskiej zera może powoli obniżać temperaturę ciała, prowadząc do poważnych problemów zdrowotnych. W tym wpisie wyjaśnimy, jak rozpoznać wychłodzenie organizmu, co robić w razie zagrożenia i jak się przed nim chronić.

Czym jest wychłodzenie organizmu i dlaczego jest podstępne?

Wychłodzenie organizmu następuje wtedy, gdy temperatura wewnętrzna ciała spada poniżej 35 stopni Celsjusza, a organizm nie jest w stanie sam się ogrzać. Dzieje się to powoli, bo obniżenie temperatury najpierw obejmuje kończyny, a potem przenosi się do tułowia i mózgu, co sprawia, że na początku nie jesteśmy zaniepokojeni. Ludzie często bagatelizują pierwsze oznaki, myśląc, że wystarczy się poruszać lub napić gorącej herbaty, aby wyrównać temperaturę. Picie gorących napojów w rzeczywistości może negatywnie wpłynąć na funkcjonowanie układu krążenia – osłabia serce, mięśnie i układ nerwowy, co może skończyć się omdleniem lub nawet zgonem, jeśli nie zareagujemy szybko. Szczególnie narażeni są ci, którzy spędzają dużo czasu na zewnątrz – spacerowicze, rowerzyści czy osoby pracujące w terenie – bo wilgoć i wiatr przyspieszają utratę ciepła nawet w łagodne dni.

Objawy wychłodzenia – na co zwrócić uwagę u siebie i bliskich?

Na początku pojawia się silne drżenie ciała połączone ze zmianą odcienia skóry – blada skóra, obniżenie temperatury kończyn, w szczególności odczuwaniem zimnych dłoni i stóp, po czym następuje uczucie zmęczenia, zawroty głowy i problemy z koordynacją ruchów, takie jak potykanie się lub trudności z chodzeniem prosto. W miarę postępu wychłodzenia drżenie ustaje, bo organizm oszczędza energię, a wtedy skóra staje się sina, oddech płytki, a mowa bełkotliwa – to już zaawansowane stadium wyziębienia, w którym człowiek może stracić przytomność. U dzieci objawy wychłodzenia ujawniają się szybciej. Pamiętaj, że alkohol daje złudne poczucie ciepła, ale w istocie pogłębia wychłodzenie organizmu. Alkohol wywołuje rozszerzenie naczyń krwionośnych położonych powierzchniowo, co może prowadzić do jeszcze szybszego wychładzania organizmu.

Grupy ryzyka – kto najłatwiej pada ofiarą wychłodzenia?

Nie każdy wychłodzi się tak samo szybko, bo na wychłodzenie organizmu bardziej narażeni są starsi ludzie, których krążenie krwi działa słabiej i proces termoregulacji jest zaburzony przez stosowane leki lub choroby przewlekłe, takie jak choroby układu krążenia, cukrzyca czy problemy z tarczycą. Dzieci i niemowlęta też są w grupie wysokiego ryzyka, bo ich organizmy tracą ciepło błyskawicznie, zwłaszcza jeśli mokną podczas zabawy w śniegu. Osoby pod wpływem alkoholu lub narkotyków często nie czują zimna, co prowadzi do bardzo szybkiego wychładzania organizmu i tragicznych w skutkach powikłań. Osoby bezdomne czy turyści w górach to kolejne grupy, gdzie wychłodzenie organizmu jest częstą przyczyną gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia i wystąpienia zagrożenia życia. Nawet sportowcy biegający w mroźne poranki mogą się mocno wychłodzić, jeśli ubranie nie odprowadza wilgoci, bo pot zwiększa utratę ciepła przez parowanie.

Pierwsza pomoc przy wychłodzeniu – krok po kroku

Gdy podejrzewasz wychłodzenie organizmu, działaj błyskawicznie, ale bez paniki, bo najważniejsze jest stopniowe ogrzewanie poszkodowanego. Najpierw przenieś go w ciepłe, suche miejsce, zdejmij mokre ubrania i owiń w suche koce lub kurtkę, skupiając się na tułowiu, szyi i głowie – nie trzyj kończyn, bo możesz uszkodzić naczynia krwionośne. Podaj ciepłe, słodkie napoje, takie jak herbata z miodem, jeśli osoba jest przytomna i nie wymiotuje, ale nigdy alkoholu ani kawy – gdyż mogą nadmiernie podwyższyć ciśnienie krwi. Unikaj również gorących butelek i gorących napojów, by nie powodować oparzeń.W zaawansowanych objawach wychłodzenia wezwij pogotowie ratunkowe (numer 112), monitorując oddech i puls. Jeśli oddech i puls ustaną, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową. 

Jak zapobiegać wychłodzeniu organizmu – proste zasady na co dzień?

Zapobieganie wychłodzeniu organizmu zaczyna się od warstwowego ubioru . Pierwsze warstwy powinny być oddychające, czyli dobrym wyborem jest bielizna termiczna, potem ocieplająca, np. polar i na wierzch warstwa wodoodporna. Głowę, szyję i dłonie zawsze osłaniaj czapką, szalikiem i rękawiczkami, bo przez ich powierzchnię ucieka najwięcej ciepła. Jedz posiłki bogate w tłuszcze przed wyjściem na mróz, pij ciepłe napoje i ruszaj się, by poprawić krążenie, ale unikaj pocenia się. 

Mity na temat wychłodzenia – co nie działa i dlaczego?

Wielu powtarza, że ruch zawsze ratuje przed wychłodzeniem organizmu, ale w zaawansowanym stadium wysiłek może nadwyrężyć serce i przyspieszyć hipotermię. Inny mit głosi, że gorący alkohol rozgrzeje – prawda jest taka, że rozszerza naczynia na powierzchni skóry, co zwiększa utratę ciepła z głębi ciała. Niektórzy wierzą, że hipotermia występuje tylko w ekstremalnych warunkach, podczas gdy w Polsce co roku odnotowujemy przypadki wychłodzenia u osób, które przebywały na zewnątrz przy dodatnich temperaturach (np. plus pięciu stopniach), ale przy silnym wietrze i deszczu. Zamiast mitów stosuj wiedzę – to ratuje życie.