Mikrodiscektomia to jedna z najczęściej wykonywanych operacji kręgosłupa w sytuacji, gdy ból pleców i rwy kulszowej jest bardzo silny, przewlekły i nie reaguje na leczenie zachowawcze. Zabieg ten pozwala usunąć fragment uszkodzonego dysku uciskającego nerw, a dzięki temu zmniejszyć ból i przywrócić sprawność. Dla wielu pacjentów mikrodiscektomia jest szansą na powrót do normalnego funkcjonowania po miesiącach lub latach życia z bólem.

Na czym polega zabieg mikrodiscektomii?

Mikrodiscektomia to mało inwazyjna operacja kręgosłupa, której celem jest usunięcie fragmentu przepukliny dysku (krążka międzykręgowego) uciskającej na korzeń nerwowy. W odróżnieniu od klasycznej discektomii, zabieg wykonuje się przez niewielkie nacięcie skóry, przy użyciu mikroskopu operacyjnego lub lup operacyjnych. Dzięki temu chirurg widzi precyzyjnie struktury kręgosłupa, a jednocześnie uszkodzenie tkanek jest mniejsze. Zatem też czas pobytu w szpitalu jest krótszy.

Mówiąc prościej: mikrodiscektomia polega na „odblokowaniu” nerwu, który jest drażniony przez wysunięty lub pęknięty dysk. Po usunięciu fragmentu krążka międzykręgowego zmniejsza się ucisk, a objawy, takie jak ból, mrowienie czy osłabienie czucia np. w obrębie mięśni, zwykle wyraźnie się cofają.

Na czym polega przepuklina dysku i rwa kulszowa?

Aby zrozumieć, czym jest mikrodiscektomia, warto krótko wyjaśnić, czym jest przepuklina dysku. Krążki międzykręgowe to swego rodzaju „poduszki” między trzonami kręgów. Składają się z miękkiego jądra miażdżystego wewnątrz i twardej, włóknistej obręczy na zewnątrz. Z wiekiem, przy przeciążeniach, siedzącym trybie życia, podnoszeniu ciężarów czy urazach kręgosłupa, dysk może ulec uszkodzeniu.

Gdy zewnętrzna warstwa pęka, fragment jądra miażdżystego wydostaje się na zewnątrz i zaczyna uciskać na korzeń nerwowy. Tę sytuację nazywa się przepukliną (wypadnięciem) dysku. Typowym objawem przepukliny w odcinku lędźwiowym jest rwa kulszowa – silny ból promieniujący z okolicy lędźwiowej przez pośladek, tył uda, aż do łydki czy stopy. Ból często nasila się przy kaszlu, kichaniu, dłuższym siedzeniu czy pochylaniu się.

U części pacjentów ból i objawy neurologiczne są tak nasilone, że uniemożliwiają pracę i normalne funkcjonowanie. Jeśli leczenie zachowawcze (rehabilitacja, leki, zmiana trybu życia) nie przynosi poprawy, problem nawraca, wtedy rozważana jest właśnie mikrodiscektomia.

Kiedy mikrodiscektomia jest wskazana?

Mikrodiscektomia nie jest pierwszym wyborem leczenia problemów bólowychu kręgosłupa. U większości osób z bólem pleców czy epizodem rwy kulszowej leczenie zachowawcze daje poprawę. Leczeniem zachowawczym może obejmować zmianę trybu życia np. poprzez zmianę sposobu siedzenia i wykonywanie codziennych obowiązków, zwiększenie aktywności fizycznej poprzez odpowiednio dobrane ćwiczenia, a także stosowanie pomocy ortopedycznych na przykład odpowiednio wyprofilowane siedziska.

Operację rozważa się wtedy, gdy:

• ból korzeniowy (np. rwa kulszowa, rwa ramienna) utrzymuje się przez wiele tygodni, mimo stosowania leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych, fizjoterapii i zmiany trybu życia,
  
• dolegliwości są bardzo nasilone, utrudniają poruszanie się, zaburzająsen, pracę zawodową i codzienne czynności,
  
• występują objawy neurologiczne, takie jak osłabienie siły mięśniowej, opadanie stopy, zaburzenia czucia w nodze lub ręce,
  
• w badaniach obrazowych (rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa) stwierdza się przepuklinę dysku wyraźnie uciskającą korzeń nerwowy,
  
• pojawiają się niepokojące objawy zespołu ogona końskiego – nagłe zaburzenia kontroli oddawania moczu lub stolca, niedoczulica w okolicy krocza. Wtedy operacja bywa wykonywana w trybie pilnym.
  

Decyzję o mikrodiscektomii podejmuje lekarz neurochirurg lub ortopeda, po dokładnym zbadaniu pacjenta, przeanalizowaniu objawów i wyników badań.

Jakie odcinki kręgosłupa operuje się metodą mikrodiscektomii?

Mikrodiscektomię wykonuje się najczęściej w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, ponieważ to właśnie w tej części najczęściej dochodzi do przepukliny dysku i powstania rwy kulszowej. Typowe poziomy to L4–L5 oraz L5–S1.

Zabieg może być wykonywany również w odcinku szyjnym kręgosłupa, gdzie przepuklina dysku może powodować rwę barkową, ból karku, drętwienie kończyn górnych, a nawet osłabienie siły mięśniowej rąk. W odcinku piersiowym mikrodiscektomia jest wykonywana rzadziej, bo przepukliny dysków w tej okolicy występują sporadycznie.

Jak przebiega kwalifikacja do mikrodiscektomii?

Przed podjęciem decyzji o zabiegu konieczna jest dokładna diagnostyka. Lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad, bada pacjenta, ocenia siłę mięśniową, odruchy, czucie i zakres ruchu kręgosłupa. Kluczową rolę odgrywają jednak badania obrazowe.

Najważniejszym badaniem jest rezonans magnetyczny (MRI) kręgosłupa, który bardzo dobrze pokazuje krążki międzykręgowe, rdzeń kręgowy, korzenie nerwowe oraz ewentualną przepuklinę dysku. W niektórych przypadkach wykonuje się także tomografię komputerową (TK), szczególnie jeśli MRI jest przeciwwskazany.

Na podstawie badania MRI lekarz ocenia:

• wielkość przepukliny dysku,
  
• poziom kręgosłupa, na którym występuje zmiana,
  
• stopień ucisku na korzeń nerwowy lub rdzeń kręgowy,
  
• obecność zmian zwyrodnieniowych, zwężenia kanału kręgowego (stenozy).
  

Dodatkowo zlecane są standardowe badania przedoperacyjne: morfologia, elektrolity, koagulogram, EKG, a czasem także konsultacje innych specjalistów (np. kardiologa, anestezjologa).

Jak długo zostaje się w szpitalu po mikrodiscektomii?

Jedną z zalet mikrodiscektomii jest krótszy czas pobytu w szpitalu w porównaniu z klasycznymi operacjami kręgosłupa. Jeśli zabieg przebiega bez powikłań, pacjent często może wstać już tego samego dnia lub następnego dnia po operacji.

Pobyt w szpitalu trwa zazwyczaj od 1 do 3 dni. W tym czasie:

• monitorowany jest stan ogólny pacjenta,
  
• podawane są leki przeciwbólowe,
  
• personel uczy pacjenta prawidłowego wstawania z łóżka, chodzenia, zmiany pozycji,
  
• omawiane są zalecenia dotyczące dalszej rehabilitacji i ograniczeń po operacji.
  

Wypis ze szpitala następuje po ocenie gojenia rany i ogólnego samopoczucia pacjenta, a także po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Rekonwalescencja po mikrodiscektomii – jak wygląda powrót do sprawności?

Powrót do pełnej aktywności po mikrodiscektomii jest procesem indywidualnym i zależy od wieku, ogólnego stanu zdrowia, charakteru pracy, stopnia uszkodzenia nerwu oraz motywacji pacjenta do współpracy z fizjoterapeutą.

Najważniejsze etapy rekonwalescencji:

• Pierwsze dni po zabiegu: pacjent uczy się prawidłowego wstawania, chodzenia, unikania gwałtownych ruchów. Zwykle zaleca się krótkie spacery kilka razy dziennie zamiast długotrwałego leżenia.
  
• Pierwsze tygodnie: ogranicza się dźwiganie (najczęściej zakaz podnoszenia ciężarów powyżej kilku kilogramów), unika się skłonów, skrętów tułowia i długotrwałego siedzenia. Ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarza i fizjoterapeuty.
  
• Rehabilitacja: po kilku tygodniach wprowadza się ćwiczenia wzmacniające mięśnie głębokie tułowia, stabilizujące kręgosłup, poprawiające zakres ruchu i elastyczność. Fizjoterapeuta dobiera program indywidualnie.
  
• Powrót do pracy: osoby wykonujące lekką pracę biurową często wracają po kilku tygodniach, natomiast ci, którzy pracują fizycznie, dźwigają lub długo przebywają w jednej pozycji, mogą potrzebować kilku miesięcy na pełen powrót do obowiązków.
  

Wielu pacjentów odczuwa znaczącą ulgę w bólu już w pierwszych dniach po zabiegu. Należy jednak pamiętać, że nerw, który był długo uciskany, potrzebuje czasu na regenerację. Drętwienie czy lekkie mrowienie mogą utrzymywać się jeszcze przez pewien czas, stopniowo ustępując.

Zalecenia po mikrodiscektomii – czego unikać, o co dbać?

Po mikrodiscektomii kluczowe jest przestrzeganie zaleceń pooperacyjnych. Pozwalają one zminimalizować ryzyko nawrotu przepukliny i innych powikłań. Najczęściej powtarzające się zalecenia to:

• unikanie dźwigania ciężarów (na początku nawet zakupów, wiader, ciężkich toreb),
  
• unikanie gwałtownych skrętów i skłonów kręgosłupa,
  
• częste zmiany pozycji – niekorzystne jest zarówno długotrwałe siedzenie, jak i długotrwałe leżenie w jednej pozycji,
  
• dbanie o prawidłową postawę ciała w pozycji siedzącej i stojącej,
  
• stopniowe zwiększanie aktywności fizycznej – krótkie spacery, ćwiczenia zalecone przez fizjoterapeutę,
  
• utrzymanie prawidłowej masy ciała, aby nie obciążać nadmiernie kręgosłupa,
  
• rezygnacja z palenia papierosów, które pogarszają ukrwienie tkanek i regenerację.
  

Ważne jest także regularne pojawianie się na wizytach kontrolnych i kontakt z lekarzem w razie niepokojących objawów, takich jak nagłe nasilenie bólu, zaburzenia czucia, problemy z oddawaniem moczu czy gorączka.

Jakie są korzyści mikrodiscektomii?

Mikrodiscektomia jest uznawana za skuteczną metodę leczenia przepukliny dysku z uciskiem na korzeń nerwowy. Do najważniejszych korzyści zabiegu należą:

• znaczne zmniejszenie lub ustąpienie bólu rwy kulszowej czy rwy barkowej,
  
• poprawa komfortu życia – możliwość powrotu do codziennych czynności, pracy, aktywności fizycznej,
  
• ograniczenie lub możliwość odstawienia silnych leków przeciwbólowych,
  
• mniejsza inwazyjność w porównaniu z klasyczną operacją kręgosłupa – krótsze nacięcie, mniejsze uszkodzenie tkanek,
  
• krótszy pobyt w szpitalu i szybsza rekonwalescencja.
  

W wielu przypadkach pacjenci podkreślają, że operacja pozwoliła im wrócić do normalnego życia po długim okresie ograniczeń i bólu.

Ryzyko i możliwe powikłania mikrodiscektomii

Jak każdy zabieg chirurgiczny, mikrodiscektomia wiąże się z pewnym ryzykiem powikłań, choć statystycznie nie występują one często. Możliwe powikłania obejmują:

• zakażenie rany pooperacyjnej,
  
• krwawienie, krwiak w okolicy operowanej,
  
• uszkodzenie korzenia nerwowego, co może prowadzić do utrzymujących się zaburzeń czucia, bólu lub osłabienia mięśni,
  
• przeciek płynu mózgowo-rdzeniowego w wyniku uszkodzenia opony twardej (zwykle wymaga dodatkowego zaopatrzenia),
  
• nawrotową przepuklinę dysku na tym samym poziomie – może się pojawić po pewnym czasie, zwłaszcza jeśli kręgosłup jest nadal nadmiernie przeciążany.
  

Przed zabiegiem lekarz szczegółowo omawia z pacjentem zarówno spodziewane korzyści, jak i potencjalne zagrożenia, aby umożliwić podjęcie świadomej decyzji.

Mikrodiscektomia a inne metody leczenia bólu kręgosłupa

Mikrodiscektomia nie zastępuje leczenia zachowawczego, lecz stanowi jego uzupełnienie w sytuacjach, w których metody nieoperacyjne są niewystarczające. Przed skierowaniem na zabieg najczęściej stosuje się:

• farmakoterapię – leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, rozluźniające mięśnie,
  
• fizjoterapię – ćwiczenia wzmacniające, rozciągające, poprawiające stabilizację,
  
• zabiegi fizykalne,
  
• iniekcje nadtwardówkowe (blokady), które czasowo zmniejszają stan zapalny i ból.
  

W niektórych przypadkach, przy niewielkich dolegliwościach i braku objawów neurologicznych, samo leczenie zachowawcze i zmiana stylu życia są wystarczające. Mikrodiscektomia jest rozważana wtedy, gdy pomimo tych działań ból i dysfunkcja utrzymują się.

Dla kogo mikrodiscektomia nie jest odpowiednia?

Nie każdy pacjent z bólem kręgosłupa wymaga operacji. Mikrodiscektomia może nie być odpowiednia, gdy:

• ból nie ma charakteru korzeniowego, a wynika głównie ze zmian zwyrodnieniowych, napięcia mięśni czy innych przyczyn,
  
• w badaniu obrazowym nie widać istotnej przepukliny uciskającej nerw,
  
• objawy są łagodne, okresowe i dobrze reagują na rehabilitację oraz leki,
  
• stan ogólny pacjenta lub choroby współistniejące znacząco zwiększają ryzyko operacji.
  

Ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz po analizie całej sytuacji klinicznej.