Bóle głowy, gorączka, bóle zębów czy mięśni to dolegliwości, które pojawiają się u większości z nas. W takich sytuacjach najczęściej sięgamy po popularne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Warto jednak wiedzieć, że paracetamol, ibuprofen i aspiryna mają odmienny sposób działania i różnią się w zakresie zastosowania, przeciwwskazań oraz możliwych działań niepożądanych. Dlatego wybór odpowiedniego preparatu nie jest tak oczywisty, jak mogłoby się wydawać. 

Najważniejsze różnice między paracetamolem, ibuprofenem i aspiryną

Choć wszystkie trzy leki działają przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, różnią się mechanizmem działania oraz skutkami ubocznymi.

Paracetamol działa głównie w ośrodkowym układzie nerwowym. Łagodzi ból i obniża gorączkę, ale nie ma właściwości przeciwzapalnych. Ibuprofen należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, dlatego poza działaniem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym redukuje także stan zapalny. Aspiryna również jest lekiem z tej grupy, ale dodatkowo wykazuje silne działanie przeciwpłytkowe, co sprawia, że stosuje się ją głównie w chorobach sercowo-naczyniowych.

Paracetamol — kiedy działa najlepiej?

Paracetamol uważany jest za jeden z najbezpieczniejszych leków przeciwbólowych. Łagodzi ból o małym i średnim nasileniu oraz skutecznie obniża gorączkę. Sprawdza się w bólach głowy, gardła, zębów, bólach mięśniowych, nerwobólach i podczas miesiączki. Jest pierwszym wyborem zarówno dla dorosłych, jak i dzieci.

Jego dużą zaletą jest bezpieczeństwo dla żołądka. Nie uszkadza błony śluzowej, nie wpływa na krzepnięcie krwi i nie wywołuje napadów astmy – jak np. u osób wrażliwych na aspirynę. Paracetamol działa szybko — maksymalne stężenie osiąga po około godzinie, a efekt przeciwgorączkowy może utrzymywać się nawet przez 8 godzin.

Zalecana dawka dla dorosłych wynosi 500–1000 mg jednorazowo, przyjmowane do 3–4 razy na dobę, w odstępach co najmniej 4 godzin. Nie należy przekraczać dawki dobowej 4000 mg. Działania niepożądane są rzadkie, a lek jest bezpieczny, o ile nie przekracza się zalecanych dawek i nie stosuje go zbyt długo bez konsultacji lekarskiej.

Ibuprofen — szybka ulga i działanie przeciwzapalne

Ibuprofen to lek szczególnie polecany przy bólach o umiarkowanym nasileniu oraz w sytuacjach, gdy dodatkowo występuje stan zapalny. Stosuje się go m.in. w bólach miesiączkowych, zapaleniu gardła, zapaleniu ucha środkowego, bólach stawów i mięśni.

Jego działanie przeciwzapalne wynika z hamowania syntezy prostaglandyn. Dzięki temu ibuprofen działa szybciej niż paracetamol — ulgę można odczuć już po 30–60 minutach. Bardzo dobrze obniża gorączkę, a dodatkowo łagodzi objawy zapalne towarzyszące infekcjom.

Standardowa dawka dla dorosłych to 400 mg, przy czym kolejną można przyjąć dopiero po 4 godzinach. Maksymalna dobowa dawka wynosi 1200 mg. Leku nie należy stosować dłużej niż przez 3 dni bez konsultacji z lekarzem.

Ibuprofen ma jednak więcej działań niepożądanych niż paracetamol. Może podrażniać żołądek, wywoływać bóle głowy, nudności, a przy dłuższym stosowaniu — prowadzić do poważnych powikłań, takich jak krwawienia z przewodu pokarmowego czy owrzodzenia.

Aspiryna — lek o specjalnym zastosowaniu

Aspiryna działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie, ale jej najważniejszą cechą jest działanie przeciwpłytkowe. Dzięki temu stosuje się ją w chorobie wieńcowej, po zawale, w profilaktyce udarów i w innych chorobach związanych z ryzykiem zakrzepów.

W małych dawkach (75–100 mg) zmniejsza agregację płytek krwi, ale nie obniża gorączki. Aby uzyskać efekt przeciwgorączkowy, trzeba przyjąć ok. 300–400 mg, a w celu uzyskania działania przeciwzapalnego — nawet 500–800 mg. Wiąże się to jednak z większym ryzykiem skutków ubocznych, dlatego aspiryna nie powinna być pierwszym wyborem w przypadku zakażeń lub typowych bólów.

Wchłania się szybko, ale ma liczne przeciwwskazania. Nie powinna być stosowana przez dzieci, osoby z chorobami wrzodowymi, zaburzeniami krzepnięcia czy astmą aspirynową. Ze względu na ryzyko krwawienia nie zaleca się jej także w czasie miesiączki.

Kiedy najlepiej sięgnąć po paracetamol?

Paracetamol sprawdza się w pierwszej kolejności u osób z wrażliwym żołądkiem, zaburzeniami krzepnięcia krwi, a także u astmatyków. Jest bezpieczny przy bólach głowy, zębów, gardła, bólach mięśni i gorączce. Poleca się go również dzieciom oraz osobom starszym, u których inne leki przeciwzapalne mogą powodować działania niepożądane.

Kiedy wybrać ibuprofen?

Ibuprofen jest bardziej odpowiedni, gdy oprócz bólu występuje stan zapalny — np. podczas bolesnych miesiączek, zapaleń gardła, bólów stawów i mięśni. Działa szybciej niż paracetamol i skuteczniej zmniejsza stan zapalny. Nie powinno się go jednak stosować na pusty żołądek ani dłużej niż kilka dni bez konsultacji z lekarzem.

Kiedy stosować aspirynę?

Aspiryna ma ograniczone zastosowanie w typowych dolegliwościach bólowych. Jest przede wszystkim lekiem wykorzystywanym w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych. Jeśli została zalecona przez lekarza po zawale, udarze czy w przewlekłych chorobach serca, należy ją przyjmować zgodnie z zaleceniami. Nie powinna być natomiast stosowana jako środek na codzienne bóle lub gorączkę.

Przeciwwskazania — kiedy unikać tych leków?

Każdy z omawianych leków ma określone przeciwwskazania.

Paracetamol nie powinien być stosowany przez osoby z ciężką niewydolnością wątroby lub nadużywające alkoholu.

Ibuprofen jest przeciwwskazany przy chorobie wrzodowej, krwawieniach z przewodu pokarmowego, zaawansowanej chorobie nerek lub wątroby oraz w ostatnim trymestrze ciąży. Nie jest również odpowiedni dla najmłodszych dzieci.

Aspiryna nie może być stosowana u dzieci, osób z zaburzeniami krzepnięcia, wrzodami żołądka, astmą aspirynową czy poważnymi chorobami nerek i wątroby.

Czy można łączyć paracetamol i ibuprofen?

W niektórych sytuacjach można łączyć paracetamol z ibuprofenem, ale należy robić to rozsądnie. Najczęściej stosuje się schemat naprzemienny — co 4 godziny podaje się inny lek, dzięki czemu każdy z nich przyjmowany jest co 8 godzin. Takie postępowanie może być pomocne przy wysokiej gorączce lub silnym bólu.

Nie wolno natomiast łączyć ibuprofenu z aspiryną, ponieważ zwiększa to ryzyko krwawienia i może osłabiać działanie aspiryny u osób przyjmujących ją w celach kardiologicznych.