Choć wielu mężczyzn nie myśli regularnie o zdrowiu swojej prostaty, to problemy związane z tym gruczołem dotykają miliony mężczyzn na całym świecie i stanowią poważne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej. 

Czym jest prostata i jaką pełni funkcję w organizmie?

Prostata to mały, lecz niezwykle ważny gruczoł, który stanowi integralną część męskiego systemu reprodukcyjnego. U mężczyzn w młodym wieku prostata ma wielkość orzecha włoskiego i waży około dwudziestu pięciu gramów, jednak wraz z wiekiem jej rozmiar może się znacznie zmieniać. Prostata współpracuje z pęcherzem moczowym i mięśniami dna miednicy w procesie kontrolowania przepływu moczu oraz podczas osiągania erekcji i ejakulacji. 

Funkcja prostaty polega przede wszystkim na sekrecji – wydzielaniu substancji, która chroni i wzmacnia spermatozoidy. Działanie wydzielnicze prostaty jest niezbędne dla zachowania optymalnych warunków dla męskim komórek rozrodczych, a zatem wspierają płodność. Prostata zawiera również system mięśni, które pomagają wyrzucić spermę podczas ejakulacji z odpowiednią siłą i szybkością. Z biologicznego punktu widzenia prostata pracuje każdego dnia, aby wspierać zarówno funkcje reprodukcyjne, jak i funkcje związane z mikcją. Bez prawidłowo funkcjonującej prostaty mężczyzna może doświadczać zarówno problemów z płodnością, jak i problemów z oddawaniem moczu, co znacznie wpływa na jakość codziennego życia.

Główne problemy zdrowotne prostaty – rak, powiększenie i zapalenie

Gdy mówimy o problemach zdrowotnych prostaty, musimy zidentyfikować trzy główne kategorie zaburzeń, które najczęściej dotykają mężczyzn. Każdy z tych problemów ma inne przyczyny, objawy i zalecane leczenie. Najpoważniejszym problemem związanym z  prostatą jest rozwój raka prostaty, czyli nowotworu złośliwego, który wymaga agresywnego leczenia. Choroby prostaty może również przybierać formę łagodnych zmian, które wpływają na jakość życia, choć nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla życia.

Rak prostaty – niezauważony potwór wśród mężczyzn

Rak prostaty to najczęściej występujący y nowotwór złośliwy u mężczyzn. Większość mężczyzn z rakiem prostaty na wczesnych etapach nie odczuwa żadnych objawów, co oznacza, że nowotwór może rosnąć w niezauważony przez lata. 

Łagodne powiększenie prostaty

Łagodne powiększenie prostaty, zwane również łagodną hiperplazją prostaty (BPH), to schorzenie związane z naturalnym procesem starzenia się organizmu i dotyka praktycznie każdego mężczyznę w pewnym momencie jego życia. Badania wykazały, że osiem procent mężczyzn w wieku 40 lat ma już histologiczne oznaki powiększenia prostaty, ale liczba ta wzrasta do pięćdziesięciu procent u mężczyzn w wieku 60 lat i osiąga osiemdziesiąt procent u mężczyzn powyżej 80 lat. Ta progresywna zmiana wynika z naturalnego wzrostu komórek prostatowych w odpowiedzi na hormony, zwłaszcza na działanie dihydrotestosteronu.

Gdy prostata powiększa się, zaczyna powodować szereg nieprzyjemnych objawów, które mogą znacznie wpłynąć na codzienne funkcjonowanie. Mężczyźni z BPH często doświadczają potrzeby oddawania moczu częściej niż zwykle, zwłaszcza w nocy, co zaburza normalny sen i odpoczynek. Mogą również odczuwać słabszy strumień moczu, trudności z rozpoczęciem oddawania moczu lub wrażenie, że pęcherz nie opróżnił się całkowicie. W bardziej zaawansowanych przypadkach może dojść do całkowitego zatrzymania moczu, co stanowi stan wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.

Zapalenie prostaty

Zapalenie prostaty, znane jako prostatitis, to trzeci główny problem zdrowotny dotyczący prostaty, który bez można nazwać niedoszacowanym problemem. Zapalenie prostaty jest przyczyną prawie dwóch milionów wizyt lekarskich rocznie, co wskazuje, jak rozpowszechniony jest ten problem. 

Ostre bakteryjne zapalenie prostaty pojawia się nagle i jest zwykle spowodowane infekcją bakteryjną, najczęściej bakterią Escherichia coli, która normalnie zamieszkuje jelito grube. Mężczyźni z ostrym zapaleniem prostaty mogą doświadczać wysokiej gorączki, bólów mięśni, słabości oraz całego spektrum symptomów moczowych. W najtrudniejszych przypadkach ostre zapalenie może spowodować całkowite zablokowanie przepływu moczu, co stanowi stan zagrażający życiu wymagający natychmiastowej hospitalizacji.

Objawy problemów prostatowych – co powinieneś obserwować?

Zrozumienie objawów związanych z problemami prostatowymi jest absolutnie kluczowe, ponieważ wiele mężczyzn cierpi w ciszy, nie zdając sobie sprawy, że ich dolegliwości mogą być związane z prostatą. Objawy mogą być subtelne, ale z drugiej strony mogą być również bardzo uciążliwe i wpłynąć na prawie każdy aspekt codziennego życia. 

Zaburzenia mikcji obejmują zmianę w sposobie oddawania moczu, którą można zaobserwować jako słabszy strumień moczu w porównaniu z tym, co było normalne dla danego mężczyzny. Wiele mężczyzn zgłasza, że muszą się natężać bardziej niż zwykle, aby rozpocząć oddawanie moczu, lub że strumień moczu jest przerywany, co oznacza, że zaczyna się, zatrzymuje, a następnie wznawia. Częstsze oddawanie moczu, szczególnie w nocy, zwane nokturią, to kolejny symptom, który może znacznie wpłynąć na jakość snu i spowodować przewlekłe zmęczenie. Niektórzy mężczyźni doświadczają również imperatywnego drażliwego pęcherza, co oznacza, że odczuwają nagle, potężną potrzebę oddania moczu, czasami niekontrolowaną. Dysuria, czyli palenie lub ból podczas oddawania moczu, to kolejny objawy, który powinien zwrócić uwagę każdego mężczyzny.

Inne objawy problemów prostatowych mogą obejmować zaburzenia seksualne, zwłaszcza zaburzenia erekcji, które mogą być spowodowane bezpośrednio przez problem prostatowy lub mogą być efektem ubocznym leczenia. Niektórzy mężczyźni zgłaszają bolesne ejakulacje lub zmianę w objętości ejakulatu. Ból w dolnej części pleców, w biodrach, w miednicy lub w perineum, czyli przestrzeni między mieszkiem a odbytem, to objawy, które mogą być związane zarówno z zapaleniem prostaty, jak i zaawansowanym rakiem prostaty. Krew w moczu lub w nasieniu to objawy, które absolutnie wymagają konsultacji z lekarzem, ponieważ mogą wskazywać na poważną patologię. 

Czynniki ryzyka – kto jest zagrożony problemami prostatowymi?

Wiek to najważniejszy czynnik ryzyka dla problemów prostatowych – rak prostaty jest niezwykle rzadki u mężczyzn poniżej czterdziestu lat, ale ryzyko wzrasta po pięćdziesiątym roku życia. Historia rodzinna to kolejny kluczowy czynnik – jeśli ojciec lub brat mężczyzny miał raka prostaty, zwłaszcza jeśli diagnoza została postawiona przed pięćdziesiątym piątym rokiem życia, ryzyko dla tego mężczyzny jest co najmniej dwa razy wyższe. Jeśli rak prostaty pojawił się u wielu członków rodziny w różnych pokoleniach lub jeśli w rodzinie występują mutacje genów BRCA1 lub BRCA2, które są bardziej znane z ryzyka raka piersi, ryzyko jeszcze bardziej się zwiększa.

Otyłość to inny czynnik ryzyka, który mężczyźni mogą kontrolować – badania wskazują, że mężczyźni o wskaźniku masy ciała powyżej trzydziestu, czyli spełniający definicję otyłości, mają wyższe ryzyko raka prostaty i że ich rak może rosnąć szybciej i być bardziej agresywny. Brak aktywności fizycznej również zwiększa ryzyko problemów prostatowych, zarówno jeśli chodzi o powiększenie prostaty, jak i o raka. Palenie papierosów jest kolejnym czynnikiem ryzyka – badania sugerują związek między paleniem a rakiem prostaty.  Mężczyźni, którzy palą i mają już diagnozę raka prostaty, mają wyższe ryzyko powrotu choroby i rozprzestrzenienia się nowotworu.