Wiosna i lato – okres, kiedy natura budzi się do życia – cieszy wiele osób, jednak kwitnące rośliny mogą okazać się źródłem nieprzyjemnych objawów alergii. Niewiele z nas zdaje sobie jednak sprawę, że pylenie roślin może mieć bezpośredni związek także z alergią pokarmową, za co odpowiadają reakcje krzyżowe. Ten złożony proces może prowadzić do nietypowych i często nieoczekiwanych reakcji alergicznych po spożyciu określonych produktów pokarmowych u osób uczulonych na pyłki roślin.

Co to są reakcje krzyżowe?

Reakcje krzyżowe występują u alergików wtedy, gdy białka obecne w spożytych alergenach pokarmowych są podobne do białek znajdujących się w alergenach inhalacyjnych, takich jak pyłki roślin, na które uczulona jest dana osoba. Układ immunologiczny alergika może nie rozróżniać dobrze tych białek – białka kilku alergenów reagują z jednym przeciwciałem.

Powoduje to podobne reakcje organizmu w odpowiedzi na różne alergeny. Przykładem są reakcje alergiczne po spożyciu jabłek lub orzechów u osób uczulonych na pyłki brzóz. Kontakt z alergenem wziewnym powoduje wówczas nadwrażliwość na alergen pochodzący z żywności.

Najczęstsze związki między alergenami

Jednym z najbardziej znanych przykładów reakcji krzyżowej jest zespół alergii pokarmowej związanej z alergią na pyłki brzozy. Osoby uczulone na pyłki mogą odczuwać swędzenie i pieczenie w ustach oraz gardle po spożyciu surowych jabłek, marchwi, selera, a także czasami brzoskwiń, wiśni, orzechów, niektórych warzyw i przypraw. Inne przykłady reakcji krzyżowych to:

• reakcje na owoce pestkowe (jabłka, gruszki, wiśnie), brzoskwinie, mango, kiwi, seler, marchew w przypadku osób uczulonych na pyłki brzozy,
• reakcje na pomidory, ziemniaki czy melony u osób uczulonych na pyłki traw,
• reakcje na banany, ogórki i dynie u osób uczulonych na pyłki ambrozji,
• uczulenie na orzechy, jabłka, gruszki i brzoskwinie u alergików reagujących na pyłki leszczyny i olszy,
• nadwrażliwość na alergeny jabłka, gruszki i brzoskwini u uczulonych na pyłki olszy,
• związek między pyłkami brzozy a pyłkami leszczyny, dębu, olszy i buku,
• alergia na seler, marchew i niektóre przyprawy u uczulonych na pyłki traw,
• reakcje na melony, arbuzy, pomidory i mąkę u uczulonych na pyłki traw,
• alergia na skorupiaki u osób uczulonych na roztocze kurzu domowego,
• uczulenie na latekst u osób reagujących alergicznie na grzyby,
• reakcje alergiczne na mięso, głównie wieprzowe, u osób uczulonych na sierść kota, pióra lub mleko krowie.

Czym jest zespół alergii jamy ustnej?

Pyłki roślin powodują najczęściej alergiczny nieżyt nosa (katar alergiczny) i alergiczne zapalenie spojówek, czasami również reakcję ze strony oskrzeli, szczególnie u pacjentów z astmą oskrzelową mogą wywołać atak kaszlu i zwężenie oskrzeli, poczucie duszności. Zdarza się, że pyłki wpływają na pojawienie się zespołu alergii jamy ustnej (OAS, ang. oral allergy syndrome), który spowodowany jest właśnie reakcjami krzyżowymi alergenów. Objawy występują zarówno w reakcji na pyłki, jak i na powiązane z nimi alergeny pochodzące z żywności. Symptomy mogą obejmować: świąd i/lub pieczenie jamy ustnej, wystąpienie pokrzywki kontaktowej i obrzęku jamy ustnej, chrypkę, rzadko duszność z obrzękiem krtani.

Dlaczego warto znać związki między alergenami?

Zrozumienie reakcji krzyżowych ma kluczowe znaczenie dla skutecznej diagnostyki i leczenia alergii. Pozwala to na identyfikację produktów pokarmowych, które mogą wywoływać objawy alergiczne i tym samym unikać narażenia na te składniki diety. Dzięki temu alergicy mogą lepiej kontrolować swoje stany alergiczne i zapobiegać nieprzyjemnym objawom. W przypadku spożywania nowego owocu i warzywa alergikom zaleca się trzymanie pokarmu w palcach, a następnie w ustach przez kilka minut, by wykluczyć wystąpienie niepożądanych reakcji.

Jak sobie radzić z reakcjami krzyżowymi?

Reakcje krzyżowe mogą być dokuczliwe, jednak istnieje kilka sposobów, które pozwalają na lepsze radzenie sobie z symptomami alergii po spożyciu określonych pokarmów.

Dokładna diagnoza

Podstawowym działaniem w przypadku reakcji alergicznych jest identyfikacja, na jakie alergeny pacjent wykazuje uczulenie. Jeśli alergik nie wie dokładnie, które pyłki czy potrawy wywołują u niej/niego alergię, wtedy nieodzowna będzie wizyta u lekarza specjalisty. Alergolog może przeprowadzić testy skórne lub badania krwi, aby ustalić dokładne alergeny i potencjalne reakcje krzyżowe.

Unikanie alergenów

Na podstawie wyników analiz – testów skórnych i /lub badań krwi, lekarz może zalecić unikanie określonych pokarmów, szczególnie w okresach nasilenia alergii na pyłki.

Gotowanie i obróbka termiczna

W związku z tym, że objawy wywołują głównie świeże owoce czy warzywa, obróbka termiczna może zmniejszyć alergiczność produktów pokarmowych. Zaleca się więc spożywanie ich w postaci owoców pieczonych, kompotów, ciast i przetworów oraz soków pasteryzowanych, świeże owoce natomiast wywołują mniejsze reakcje, jeśli są obrane ze skórki.

Zastosowanie odpowiednich leków

Na podstawie analizy reakcji alergicznych, ich czasu trwania, nasilenia oraz wpływu na samopoczucie pacjenta, lekarz alergolog dobierze odpowiednie leki. Będą to przede wszystkim leki antyhistaminowe, które  mogą łagodzić objawy uczulenia; ich stosowanie zawsze powinno odbywać się pod kontrolą lekarza.

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów po spożyciu określonych pokarmów warto skonsultować się z alergologiem, który pomoże ustalić przyczynę problemu i zaleci odpowiednie działania. Warto również obserwować swój organizm i dostosowywać swoją dietę do indywidualnych reakcji naszego ciała.

W przypadku nagłych objawów związanych z nasiloną dusznością, zwężeniem krtani problemami z oddychaniem, u pacjentów leczonych na alergie konieczne może być natychmiastowe skontaktowanie się lekarzem lub wizyta na SOR.