Oparzenia mogą wynikać z działania wysokiej temperatury, promieni UV lub kontaktu z substancjami chemicznymi. Bez względu na przyczynę, szybka i odpowiednia reakcja może znacząco wpłynąć na proces gojenia oraz zmniejszyć ryzyko powikłań. Z tego względu należy dobrze znać podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach termicznych i chemicznych. Wiedza ta może okazać się nieoceniona w sytuacjach nagłych i tym samym pozwolić na skuteczną reakcję i zminimalizować skutki takich urazów. 

Oparzenia termiczne a chemiczne — czym się różnią?

Oparzenia termiczne i chemiczne różnią się przede wszystkim mechanizmem powstawania oraz rodzajem uszkodzeń, które powodują. Oparzenia termiczne są wynikiem kontaktu skóry z gorącymi przedmiotami, płynami, parą i gazami lub ogniem. Ich głębokość i rozległość zależą od temperatury oraz czasu ekspozycji. W przypadku oparzeń termicznych skóra może ulec uszkodzeniu na różnych poziomach: od powierzchniowych oparzeń pierwszego stopnia, które obejmują jedynie naskórek, po oparzenia, które mogą niszczyć tkanki położone znacznie głębiej.

Oparzenia chemiczne powstają w wyniku kontaktu skóry z substancjami chemicznymi, takimi jak kwasy, zasady czy rozpuszczalniki. Uszkodzenia spowodowane przez substancje chemiczne zależą od ich stężenia oraz czasu działania. W przeciwieństwie do oparzeń termicznych, oparzenia chemiczne mogą postępować w głąb tkanek, nawet po usunięciu czynnika wywołującego, co wynika z chemicznej natury reakcji. Często wymagają one bardziej specjalistycznej interwencji, ponieważ mogą prowadzić do głębszych i trudniejszych do leczenia uszkodzeń.

Stopnie oparzeń

Oparzenia klasyfikowane są na trzy podstawowe stopnie w zależności od głębokości i zakresu uszkodzeń skóry oraz tkanek podskórnych. 

Pierwszy stopień

Oparzenia pierwszego stopnia to najłagodniejsza forma uszkodzeń, która obejmuje jedynie naskórek, czyli zewnętrzną warstwę skóry. Charakteryzują się zaczerwienieniem, bólem oraz lekkim obrzękiem, ale nie prowadzą do powstawania pęcherzy. Przykładem może być oparzenie słoneczne. Proces gojenia trwa zazwyczaj kilka dni, a blizny nie pozostają.

Drugi stopień

Oparzenia drugiego stopnia sięgają głębiej, aż do warstwy skóry właściwej. Wyróżnia się tu dwa podtypy: powierzchowne i głębokie. Powierzchowne oparzenia drugiego stopnia powodują pęcherze, silny ból i zaczerwienienie, ale skóra może się regenerować bez blizn w ciągu 2-3 tygodni. Głębokie oparzenia drugiego stopnia uszkadzają większą część skóry właściwej, mogą wymagać dłuższego czasu gojenia i często pozostawiają blizny.

Trzeci stopień

Oparzenia trzeciego stopnia są najcięższe. Obejmują wszystkie warstwy skóry i mogą sięgać aż do tkanki tłuszczowej, mięśni, a nawet kości. Skóra w miejscu oparzenia jest sucha, twarda i może przybrać białawy lub zwęglony wygląd. Brak bólu w obszarze najciężej uszkodzonym wynika ze zniszczenia zakończeń nerwowych. Leczenie tych oparzeń wymaga specjalistycznej opieki medycznej i często interwencji chirurgicznej, takiej jak przeszczepy skóry i innych tkanek. Proces gojenia jest długi i prawie zawsze pozostawia blizny.

Pierwsza pomoc w przypadku oparzeń krok po kroku

Pierwsza pomoc w przypadku oparzeń jest kluczowa dla zmniejszenia uszkodzeń oraz zapobiegania powikłaniom. Po pierwsze, należy szybko ocenić sytuację i upewnić się, że osoba poszkodowana znajduje się w bezpiecznym miejscu. Następnie, w przypadku oparzeń termicznych, należy jak najszybciej schłodzić miejsce oparzenia chłodną, ale nie lodowatą wodą przez co najmniej 10-20 minut. Unika się stosowania lodu i zbyt zimnej wody, ponieważ może to spowodować dodatkowe uszkodzenia tkanek. Jeśli oparzenie obejmuje dużą powierzchnię ciała lub jest to oparzenie trzeciego stopnia, należy unikać nadmiernego schładzania, aby nie doprowadzić do hipotermii i wezwać pomoc medyczną.

W przypadku oparzeń chemicznych kluczowe jest natychmiastowe usunięcie substancji chemicznej z powierzchni skóry. Należy obficie spłukiwać miejsce oparzenia dużą ilością wody przez co najmniej 20 minut, przy jednoczesnym zdejmowaniu zanieczyszczonej odzieży, która może zatrzymywać substancje chemiczne. Ważne jest, aby nie neutralizować chemikaliów innymi substancjami na własną rękę, ponieważ zachodzące wtedy reakcje chemiczne mogą pogłębić uszkodzenia.

Co dalej?

Po schłodzeniu oparzenia, jeśli jest to oparzenie pierwszego lub powierzchowne drugiego stopnia, można nałożyć czysty, jałowy opatrunek. Unika się stosowania maści, kremów czy domowych środków, które mogą zakażać ranę. W przypadku dużej powierzchni oparzenia, głębokich oparzeń drugiego stopnia i oparzeń trzeciego stopnia konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna. Poszkodowanego należy ułożyć w pozycji leżącej, przykryć oparzenie czystą, luźną tkaniną i unikać przylegania materiału do rany.

Dodatkowo, w razie potrzeby, należy monitorować funkcje życiowe poszkodowanego, takie jak oddech i tętno. W razie potrzeby można podać poszkodowanemu środki przeciwbólowe, takie jak paracetamol czy ibuprofen, aby złagodzić ból. W każdym przypadku oparzenia chemicznego oraz poważnych oparzeń termicznych konieczna jest konsultacja medyczna. 

W przypadku oparzenia chemicznego — jeżeli doszło do niego poprzez kontakt z wyrobem chemicznym lub poprzez rozszczelnienie pojemnika zbiorczego, należy zanotować i przekazać lekarzowi lub ratownikowi medycznemu informacje o składzie czy stężeniu czynnika drażniącego — może to być przydatne w dalszej terapii.