Astma jest heterogenną chorobą, charakteryzującą się przewlekłym zapaleniem dróg oddechowych. Definiuje ją występowanie objawów takich jak świszczący oddech, duszność, uczucie ściskania w klatce piersiowej i kaszel o zmiennej częstości i nasileniu, oraz utrudnienie wydechowego przepływu powietrza przez drogi oddechowe o zmiennym nasileniu. W artykule przeanalizujemy różnorodne przyczyny astmy, które mogą obejmować zarówno czynniki genetyczne, środowiskowe, jak i styl życia, wpływający na rozwój i nasilenie tej choroby.

Jakie są rodzaje astmy?

Zmienność objawów i nasilenie obturacji dróg oddechowych mogą wynikać z wielu przyczyn i mechanizmów, co prowadzi do wyróżnienia różnych rodzajów astmy. Podstawowy podział obejmuje astmę alergiczną i niealergiczną. Astma alergiczna, często rozpoczynająca się w dzieciństwie, związana jest z innymi chorobami atopowymi i charakteryzuje się dobrą odpowiedzią na leczenie glikokortykosteroidami wziewnymi. Z kolei astmę niealergiczną obserwuje się głównie u dorosłych, często z postępującym przebiegiem i gorszą odpowiedzią na leczenie.

Międzynarodowa klasyfikacja chorób (ICD-10) i Światowa Inicjatywa na Rzecz Zwalczania Astmy (GINA) dodatkowo identyfikują fenotypy astmy, w tym astmę o późnym początku, astmę z utrwaloną obturacją oskrzeli oraz astmę współistniejącą z otyłością. Różnicuje się również typy zapalenia w drogach oddechowych, takie jak astma eozynofilowa, neutrofilowa i ubogokomórkowa, bazując na dominującym typie komórek zapalnych. Każdy z tych rodzajów może mieć różne przyczyny, od genetycznych po środowiskowe, co wpływa na podejście terapeutyczne i potrzebę indywidualizacji leczenia.

Kiedy astma jest niebezpieczna?

Nieleczona astma stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia, mogąc prowadzić do zaostrzeń choroby, które zagrażają życiu pacjenta. Brak odpowiedniego leczenia nie tylko pogarsza jakość życia, utrudniając codzienne funkcjonowanie, ale również może skutkować trwałym upośledzeniem czynności płuc. Niestety, w tak zaawansowanym stanie żadne leczenie nie jest już w stanie odwrócić tego uszczerbku na zdrowiu.

Jak zdiagnozować astmę?

Do rozpoznania i monitorowania astmy stosuje się różne metody. Spirometria jest kluczowym badaniem, które wykazuje charakterystyczną dla astmy obturację o zmiennym nasileniu, często z istotną poprawą FEV1 i/lub FVC (wskaźniki określające przepływ powietrza przez drogi oddechowe) po leczeniu. Szczytowy przepływ wydechowy (PEF) pomaga w potwierdzeniu diagnozy i monitorowaniu choroby, wskazując na dobową zmienność przepływu. 

RTG klatki piersiowej, choć zazwyczaj normalne, w zaostrzeniach może wykazać powikłania. Pulsoksymetria i gazometria krwi tętniczej oceniają ciężkość zaostrzeń. 

Dodatkowo badania alergiczne, takie jak testy skórne i pomiar stężenia IgE oraz badanie stężenia tlenku azotu w powietrzu wydychanym (FENO) są przydatne w identyfikacji rodzaju zapalenia i dostosowaniu leczenia.

Czy da się wyleczyć astmę?

Astma to choroba przewlekła, której nie można wyleczyć, ale odpowiednio dostosowana terapia pozwala uzyskać kontrolę nad jej przebiegiem. Celami terapii jest osiągnięcie i utrzymanie kontroli nad objawami oraz możliwość prowadzenia normalnej aktywności życiowej, w tym podejmowania wysiłku fizycznego. 

Poradnik dla pacjentów

Diagnoza astmy oskrzelowej nie oznacza zaprzestania jakiejkolwiek aktywności fizycznej. Wręcz przeciwnie, zaleca się, aby osoby chorujące na astmę podejmowały wysiłek fizyczny podobny jak zalecany dla zdrowej populacji — przynajmniej 150 minut wysiłku fizycznego o umiarkowanej aktywności tygodniowo. Sport przynosi znacznie więcej korzyści niż ewentualnego ryzyka przy dobrze kontrolowanej astmie oskrzelowej. W przypadku uprawiania sportów ekstremalnych czy wyczynowego uprawiania wymagających aktywności należy skonsultować się z pulmonologiem i lekarzem medycyny sportowej, jednak zazwyczaj nic nie stoi na przeszkodzie w kontynuowaniu tych pasji pod odpowiednią kontrolą 

Osoby chorujące na astmę oskrzelową nie tylko mogą, ale często nawet powinny korzystać z sauny. Kąpiele cieplne poprawiają ukrwienie płuc i rozszerzają oskrzela, co wspiera usuwanie śluzu zalegającego w drogach oddechowych. Badania potwierdziły, że sauna poprawia komfort oddychania, choć wpływ ten jest krótkotrwały. Warto jednak pamiętać, aby pierwsze wizyty w saunie odbywać w towarzystwie i mieć przy sobie lek ratunkowy. 

Z kolei przed planowaniem wakacji osoba chorująca na astmę powinna skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia, jakie leki zabrać i jak postępować w razie zaostrzenia objawów. W czasie podróży należy unikać miejsc obfitujących w alergeny. Dla osób z alergią na pyłki roślin ważne jest śledzenie kalendarza pylenia i unikanie stref o wysokim stężeniu alergenów. Wskazane są za to aktywności nad dużymi akwenami wodnymi, które skutecznie wychwytują pył zawieszony w powietrzu, minimalizując ryzyko zaostrzeń astmy.

Astma — co robić, jeżeli ktoś ma napad astmy?

W przypadku napadu astmy niezbędne jest szybkie i zdecydowane działanie. Pierwszym krokiem jest upewnienie się, że miejsce, w którym znajduje się osoba mająca napad, jest bezpieczne. Następnie pomóż choremu przyjąć pozycję, która jest dla niego najwygodniejsza (zwykle pochylenie klatki piersiowej do przodu, siedząc) i zapewnij dostęp do świeżego powietrza. Jeśli chory posiada przy sobie leki, takie jak szybko działający inhalator, pomóż mu je przyjąć.

Ważne jest, aby zachować spokój i uspokoić osobę dotkniętą napadem, gdyż stres może nasilić objawy. W razie utraty przytomności przez poszkodowanego sprawdź jego oddech i jeśli nie oddycha, rozpocznij resuscytację. Wezwij służby ratownictwa medycznego i pozostań z poszkodowanym do ich przyjazdu, stosując się do zaleceń dyspozytora medycznego.